Праграма тэатральнай рэабілітацыі людзей з інваліднасцю "Непратаптаны шлях"
Важным аспектам у сферы аказання сацыяльных паслуг з'яўляецца ўзаемадзеянне дзяржаўных арганізацый з некамерцыйнымі аб'яднаннямі. Брэсцкае абласное грамадскае аб'яднанне "інвалід і асяроддзе" працуе з 1990 года і дзейнічае ў розных напрамках: экалагічныя праекты, міжнародныя праекты, культурныя мерапрыемствы, арт-тэрапія і рэабілітацыя, валанцёрскі рух.
Адным з сучасных відаў працы з'яўляецца арт-тэрапія, якая ўключае ў сябе таксама тэатратэрапію. БАМГА "інвалід і асяроддзе" ўдзельнічае ў міжнароднай праграме "Непратаптаны Шлях", якая найбольш вядома ў Брэсце. Міжнародным тэатральным фестывалем асаблівых тэатраў. Гэта адно з вялікіх мерапрыемстваў, якія ладзяцца ў рамках праграмы рэабілітацыі. Аднак, “Непратаптаны Шлях” – гэта круглагадовая міжнародная праграма, якая накіравана на рэабілітацыю маладых людзей з інваліднасцю і прасоўванне інклюзіі ў грамадстве. «Непратаптаны шлях» узнік як Nieprzetarty Szlak у Любліне, у Цэнтры Арт-Тэрапіі ў 1989 годзе. Стваральнікам і каардынатарам з'яўляецца сацыёлаг, тэрапеўт Міхал Станоўскі. У 2000 да праграмы далучыўся Львоў з грамадскім аб'яднаннем «Непратаптана Сцяжына». З 2005 года БММАА "інвалід і асяроддзе" ўдзельнічае ў "Непратапатным Шляху" ў Брэсце. Такім чынам, тры партнёрскія гарады Люблін, Брэст і Львоў праводзяць цыкл мерапрыемстваў.
Цыкл мерапрыемстваў пачынаецца восенню, калі праводзіцца конкурс на знак. Штогод шляхам галасавання і абмеркавання выбіраецца новая тэма для ўсіх мерапрыемстваў ва ўсіх гарадах. За 27 гадоў былі наступныя тэмы: Свет фарбаў, Чатыры стыхіі, Дзікі Захад, Спорт, Падарожжы ў часе, Марскі свет, Цыганскія сустрэчы, Свет Міфаў, У старым кіно, Афрыка, Космас, Вакол Света, Горы, Цырк і інш. абранай тэме праходзяць мерапрыемствы. Увосень праходзіць конкурс на графічны знак, які стане эмблемай на цэлы год. Прыняць удзел у конкурсе могуць дзеці і моладзь з інваліднасцю з любога горада Польшчы, Украіны і Беларусі. Акрамя конкурсу на знак, праходзяць майстар-класы, інтэграцыйныя і навучальныя летнія лагеры, конкурс песні ў Любліне, паэтычны конкурс, школа валанцёраў, фатаграфічны конкурс "Тэатр у аб'ектыве", відэа конкурс "Погляд", парад у Любліне. Вядома, вынікам і завяршэннем тэмы з'яўляецца Міжнародны фестываль асаблівых тэатраў "Непратаптаны Шлях", які праходзіць штогод у красавіку ў Любліне, у пачатку траўня ў Брэсце і ўвосень у Львове. Паняцце "асаблівага" тэатра мяркуе, што ўсе акцёры ў тэатры маюць інваліднасць, альбо тэатр інтэграваны. Аднак у нашым разуменні "інтэграваны" тэатр той, у якім больш за 50% удзельнікаў - гэта людзі з асаблівасцямі развіцця.
БМОГА «Інвалід і асяроддзе» з'яўляецца заснавальнікам і арганізатарам мерапрыемстваў у Брэсце, а бяруць удзел у іх калектывы і групы з розных краін і гарадоў. Напрыклад, у тэатральным фестывалі ў Брэсце прымае ўдзел 11 калектываў з Беларусі, Польшчы, Украіны, Літвы, Расіі, а таксама гасцей з Латвіі, Швецыі, Германіі. Каб удзельнічаць у фестывалі трэба прайсці конкурсны адбор.
Якія ж эфекты мае нашая дзейнасць? Можна вылучыць некалькі мэтавых напрамкаў работы:
· тэрапеўтычнае
· культурнае
· інтэграцыйнае
· асветніцкае
· адукацыйнае
Тэатральныя заняткі дазваляюць маладым людзям сацыялізавацца, адаптавацца. Правільна пабудаваныя заняткі і рэпетыцыі вучаць узаемадзейнічаць з людзьмі, развіць сацыяльныя і камунікатыўныя навыкі. Само выступленне стварае вельмі моцную сітуацыю поспеху, што вельмі важна для маладога чалавека з інваліднасцю. Культурны абмен, удзел у міжнародных лагерах, паездкі на фестывалі ў іншыя гарады, несумненна, служаць развіццю ўдзельнікаў.
Тэатр з'яўляецца таксама магутным сродкам інтэграцыі грамадства. Тэатральныя мерапрыемствы залучаюць маладых здаровых людзей у якасці валанцёраў. Мы будуем валанцёрскую працу так, каб за час мерапрыемстваў акцёры, рэжысёры, кіраўнікі калектываў і валанцёры будавалі зносіны і супрацоўніцтва на прынцыпах роўнасці. Для маладых валанцёраў з Брэста тэатральны фестываль - гэта магчымасць набыцця новых ведаў і ўменняў, пераадолення страхаў.
Для асвятлення тэатральных мерапрыемстваў мы запрашаем прэсу, тэлебачанне. Тэатр з'яўляецца тым сродкам, які дазваляе паказаць эстэтычную бок мастацтва асаблівых, інтэграваных калектываў. Паказаць прыгажосць мастацтва незвычайнага, тэрапеўтычнага з'яўляецца важным фактарам кансалідацыі грамадства. Трэба прызнаць, што ў нашым грамадстве ёсць праблемы страху, непрыняцці, пазбягання такой катэгорыі як людзі з інваліднасцю. Тэатральнае святло, грым, касцюмы, музыка ствараюць зусім нечаканы эфект, і вядома тое, што ўдзельнікі маюць магчымасць паказаць свае акцёрскія ўменні, - усё гэта дапамагае фармаваць дадатную грамадскую думку.
У рамках праграмы "Непратаптаны Шлях" праходзіць таксама міжнародны фотаконкурс "Тэатр у аб'ектыве", удзел у якім прымаюць аматары і прафесіяналы з розных гарадоў. Высокая якасць і мастацкая каштоўнасць фатаграфій, зробленых падчас выступаў на Міжнародных фестывалях у Брэсце, Львове і Любліне ацэньваецца прафесійным журы. Прыцягненне прафесійных фатографаў на інклюзіўныя мерапрыемствы дапамагае ажыццявіць культурныя, асветніцкія, інтэграцыйныя мэты. Выставы і вернісажы праходзілі ў холе гасцініцы "Эрмітаж", у кінатэатры "Беларусь", у кавярні "Параграф", у тайм-клубе "High Voltage".
З кожным годам мы назіраем рост узроўню якасці тэатральных пастановак, а таксама развіццё саміх удзельнікаў. Паказчыкам эфектыўнасці культурных мерапрыемстваў, якія праводзяцца у рамках праграмы Непратаптаны Шлях, з'яўляецца тое, што за апошнія гады мы бачым значны рост гледачоў у зале, маладых людзей, якія прыходзяць на выставы, і майстар-класы. У 2016 годзе Брэсцкая газета ўключыла фестываль Непратапатны Шлях у «Брэсцкі Алфавіт», у якім адзначаны ключавыя гарадскія падзеі і цікавыя людзі, якімі «...гараджане па праве могуць ганарыцца».
Несумненна, супрацоўніцтва некамерцыйных арганізацый, грамадскіх аб'яднанняў і дзяржавы садзейнічае развіццю сістэмы сацыяльнай абароны, валанцёрству як сацыяльнай рабоце, рэалізацыі. і прасоўванні сацыяльна накіраваных культурных праектаў. Дзейнасць БМГАА "інвалід і асяроддзе" накіравана на рэалізацыю такога супрацоўніцтва.
Кантакты: belshlyah@gmail.com
Каардынатар праграмы «Непратаптаны шлях» Ірына Салазобава,+375 29 527 96 92
Дырэктар фестывалю «Непратаптаны шлях» Аляксей Дзядзішчаў +375 33 322 94 85